شارح گويد : يعنى هر كه بخواهد كه در او نيكوترين ادبها و خوها جمع شود و بهترين خصلتها و فضايل را به دست آورد بايد در نيكو كردن اخلاقش و تصفيه احوالش بكوشد ، چه آن كه خوشخويى اصلى جامع است كه همهء كمالات انسانى را دارد و كاملترين سبب براى ريزش بخششهاى الهى است ( 1 ) ، مگر نمىبينى كه خداوند متعال پيامبرش را به صفتى اختصاص داده و او را به امرى ستوده است كه ديگر مخلوقات خود را به مانند آن نستوده است ، و فرموده است : همانا اى پيامبر تو داراى خلقى بس بزرگ مىباشى ( 2 ) ، و از انس روايت شده كه گفت : از رسول خدا سؤال شد : كدام مؤمن ايمانش كاملتر است حضرت جواب داد : آن كه اخلاقش نيكوترين باشد . حسن بصرى در تفسير اين آيه : و ثيابك فطَّهر گفته است : يعنى اختلاقت را نيكو كن ( 3 ) ) ، در رسالهء قشيريّه چنين آمده است . پس هر گاه به خوشخويى و بزرگوارى ادب متّصف باشى افسوس مخور كه ارجمندى ريشه و برترى تبار در تو نيست چون به تبارى كه با نيكويى ادب همراه نباشد اعتنايى نشود چنان كه مىبينى . 83 - اوحش الوحشة العجب . امير مؤمنان ( ع ) فرمود : بدترين وحشتها خويشتن بينى است . شارح گويد : وحشت خلوت كردن و غم خوردن است ، و اعجب بنفسه و برايه به صورت فعل مجهول معجب ، به فتح ( ج ) است ، يعنى چيزى كه مورد عجب واقع شده و اسم آن عجب است در مختار الصحاح چنين آمده است . يعنى در هر كسى كه خودپسندى و خودرايى ( استبداد به رأى ) باشد در ترس و اندوه باقى مىماند هيچ كس به دو نزديك نشود و همنشينى با او ننشيند بلكه همه از همنشينى او

--> ( 1 ) در حاشيه است : « خوشخويى بهترين مناقب بندگى است كه گوهر مردان را ظاهر مىسازد و آدمى در اخلاقش پوشيده و بدان شهرت مىيابد ، و پيامبر ( ص ) فرمود : شما نمىتوانيد با مالهايتان مردم را راضى و خشنود سازيد پس با خوشرويى و خوشخويى آنان را خشنود نماييد ، شاه كرمانى گفته است : نشانهء خوشخويى آزار ندادن و تحمّل . . . كردن مىباشد و گويند : اخلاق كوچك شمردن چيزى است كه تو به دو محتاجى ، و بزرگ شمردن چيزى است كه او به تو نيازمند است ، از شارح » . محدث ارموى گويد : تمام مطالب ياد شده در رساله قشيريه باب حسن خلق ( چاپ مصر ، چاپخانه صبيح و پسران سال 1367 صفحه 110 آمده رجوع كنيد « . ( 2 ) قلم ( 68 ) آيه 4 ( 3 ) مدثّر ( 74 ) آيه 4